آنوریسم مغزی چیست؟ | علائم، علت، تشخیص و درمان آنوریسم عروق مغز

آنوریسم مغزی (Brain Aneurysm) به ضعیف شدن و برجسته شدن بخشی از دیواره یکی از سرخرگ‌های مغز گفته می‌شود. این برآمدگی که ظاهری شبیه به یک بادکنک کوچک روی مسیر رگ دارد، به مرور زمان و در اثر فشار جریان خون بزرگ‌تر می‌شود. بزرگ شدن بیش از حد یا نازک شدن دیواره این حباب می‌تواند منجر به پارگی و خونریزی مغزی شدید شود.

بسیاری از افراد سال‌ها بدون اینکه بدانند دچار آنوریسم مغزی هستند به زندگی خود ادامه می‌دهند؛ زیرا این عارضه تا قبل از پارگی معمولاً هیچ علامتی ایجاد نمی‌کند. با این حال، پارگی آنوریسم یک اورژانس پزشکی بسیار حیاتی و تهدیدکننده حیات است که نیاز به اقدامات درمانی فوری دارد.

آنوریسم مغزی چگونه ایجاد می‌شود؟

سرخرگ‌های مغزی وظیفه خون‌رسانی به بخش‌های مختلف مغز را بر عهده دارند. اگر در قسمتی از دیواره این عروق، لایه عضلانی ضعیف شود، عبور مداوم جریان خون پرفشار سبب بیرون‌زدگی دیواره رگ و شکل‌گیری آنوریسم می‌شود. اگرچه در بسیاری از بیماران علت دقیق و اولیه این ضعف دیواره مشخص نیست، اما عوامل زیر خطر ابتلا به آن را افزایش می‌دهند:

• فشار خون بالا و کنترل‌نشده
• مصرف سیگار و دخانیات
• افزایش سن (معمولاً در افراد بالای ۴۰ سال)
• سابقه خانوادگی و ارثی ابتلا به بیماری‌های عروقی
• برخی اختلالات ژنتیکی مادرزادی (مانند بیماری کلیه پلی‌کیستیک)
• ضربه شدید و ناگهانی به سر

آیا آنوریسم مغزی خطرناک است؟

بله، خطر اصلی و عمده آنوریسم، پارگی ناگهانی دیواره رگ و وقوع خونریزی در فضای اطراف مغز است که به آن خونریزی زیرعنکبوتیه (Subarachnoid Hemorrhage) می‌گویند. این اتفاق می‌تواند به سکته مغزی، آسیب دائمی به بافت مغز، به کما رفتن بیمار و حتی مرگ منجر شود. به همین علت، تشخیص به موقع این برآمدگی‌های عروقی اهمیت فوق‌العاده‌ای دارد.

علائم آنوریسم مغزی

۱. علائم آنوریسم بدون پارگی

بسیاری از آنوریسم‌های کوچک هیچ علامتی ندارند و معمولاً به صورت تصادفی در تصویربرداری‌های مغزی کشف می‌شوند. اما اگر آنوریسم مغزی رشد کرده و بزرگ شود، به دلیل وارد کردن فشار بر بافت‌ها و اعصاب مجاور خود می‌تواند علائم زیر را ایجاد کند:

• سردردهایی که قبل از سکته یا تومور مغزی ظاهر می‌شوند و حالت مداوم دارند
• درد موضعی در پشت یا بالای یکی از چشم‌ها
• تغییر در بینایی شامل دوبینی، تاری دید یا افتادگی پلک
• بی‌حسی یا ضعف در یک سمت صورت

۲. علائم پارگی آنوریسم (وضعیت اورژانسی)

در صورت پارگی آنوریسم مغزی، خون وارد فضای اطراف مغز شده و علائم به صورت ناگهانی، شدید و بحرانی بروز می‌کنند:

• سردرد ناگهانی و بسیار شدید (که بیماران اغلب آن را به عنوان “بدترین سردرد طول زندگی” توصیف می‌کنند)
• تهوع شدید همراه با استفراغ مکرر
• کاهش سطح هوشیاری، گیجی شدید یا بیهوشی
• بروز حملات تشنج
• سفتی و درد شدید در ناحیه گردن
• حساسیت شدید به نور (فتوفوبی)
• اختلال ناگهانی در تکلم، راه رفتن یا تعادل
• ضعف یا بی‌حسی در اندام‌ها

روش‌های تشخیص آنوریسم مغزی

برای بررسی عروق مغز و افتراق آنوریسم از ضایعات ساختاری دیگر مانند تومور مغزی، پزشک متخصص پروتکل‌های تصویربرداری دقیقی را تجویز می‌کند:

• MRI مغز و MRA: تصویربرداری مغناطیسی روشی غیرتهاجمی برای بررسی بافت مغز و مجاری عروقی بزرگ است.
• سی‌تی اسکن (CT Scan) و CTA: روش ارجح و اورژانسی هنگام شک به خونریزی مغزی حاد است. سی‌تی آنژیوگرافی اطلاعات سه‌بعدی دقیقی از محل آنوریسم فراهم می‌کند.
• آنژیوگرافی مغزی (کلاسیک): دقیق‌ترین و استانداردترین روش برای نقشه‌برداری کامل عروق، تعیین ابعاد دقیق و جهت‌گیری آنوریسم جهت تصمیم‌گیری برای جراحی است.

بررسی صحیح این مدارک پزشکی بسیار حیاتی است؛ شما می‌توانید جهت ارزیابی به صفحه بررسی و تفسیر تصاویر پزشکی مراجعه نمایید.

آیا همه آنوریسم‌ها نیاز به درمان دارند؟

خیر؛ تصمیم‌گیری در خصوص درمان آنوریسم‌های پاره‌نشده به فاکتورهای متعددی نظیر ابعاد و قطر آنوریسم، محل دقیق قرارگیری عروقی، سن بیمار، ابتلای هم‌زمان به بیماری‌های زمینه‌ای و سوابق خانوادگی بستگی دارد. برخی از آنوریسم‌های کوچک و کم‌خطر صرفاً نیاز به بررسی‌های دوره‌ای منظم دارند و نیازی به جراحی ندارند.

روش‌های درمان آنوریسم مغزی

در صورتی که بررسی‌ها نشان‌دهنده ریسک بالای پارگی باشند یا پارگی رخ داده باشد، دو روش درمانی اصلی وجود دارد:

۱. جراحی باز مغز (Clipping)

در این جراحی، جراح مغز و اعصاب با باز کردن بخشی از جمجمه (کرانیوتومی) به آنوریسم دسترسی پیدا می‌کند. سپس با قرار دادن یک کلیپس فلزی کوچک و مخصوص روی گردن آنوریسم، جریان خون به داخل آن را قطع می‌کند تا احتمال پارگی یا خونریزی مجدد از بین برود. در برخی جراحی‌های پیچیده عروقی مغز، از تکنیک‌های پیشرفته نظیر جراحی تومور مغز با رهیاب مغزی (Neuronavigation) جهت هدایت دقیق‌تر استفاده می‌شود.

۲. درمان داخل عروقی یا اندوواسکولار (Coiling)

این روش بدون نیاز به باز کردن جمجمه انجام می‌شود. پزشک یک کاتتر ظریف را از طریق شریان ران پا وارد عروق کرده و به سمت مغز هدایت می‌کند. سپس کویل‌های بسیار ظریف پلاتینی را درون آنوریسم قرار می‌دهد تا خون داخل آن لخته شده و مسیر ورود جریان خون جدید به داخل برآمدگی مسدود شود.

جمع‌بندی

آنوریسم مغزی نوعی برجستگی دیواره سرخرگ‌های مغز است که کنترل به موقع آن نقشی حیاتی در سلامت بیمار دارد. کنترل فشار خون، ترک سیگار و انجام تصویربرداری‌های عروقی در صورت داشتن سابقه خانوادگی از راه‌های پیشگیری و کنترل این عارضه است.